Jedna z najcenniejszych i najpiękniejszych cerkwi w województwie podkarpackim, ale także w Polsce, jest niewątpliwie świątynia w Czerteżu. Znajduje się ona na niewielkim wzgórzu, w otoczeniu starych drzew (dębów i lip) po wschodniej stronie drogi wiodącej z Sanoka do Rzeszowa. Dotarcie do niej z centrum Sanoka nie jest trudne, gdyż od ostatniego przystanku komunikacji miejskiej, linii nr 5 jest to zaledwie 10 minut marszu.

    Ta piękna drewniana świątynia była niegdyś parafialną cerkwią greckokatolicką pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Zbudowano ja w roku 1742 staraniem miejscowego księdza Jana Pacławskiego. Remontowano ją w roku 1836, wówczas kopuły nad prezbiterium (wiwtarem) oraz babińcem (narteksem) zastąpiono dachami dwuspadowymi oraz wykonano sklepienia kolebkowe. Kolejny remont odbył się w 1921 roku, kiedy to zmieniono elewacje zachodnia oraz dachy chór przeniesiono z nawy głównej do babińca (narteksu). Podczas prac w 1967 roku zrekonstruowano okna. Ostatni remont miał miejsce końcem lat dziewięćdziesiątych, dwudziestego stulecia, kiedy to cerkiew, po wieloletnim używaniu przez kościół rzymskokatolicki, przeszła w 1995 roku ponownie w użytkowanie grekokatolików.

     Jest ona obecnie cerkwią Fundacji Metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Nabożeństwa greckokatolickie są sprawowane w pierwszą niedziele miesiąca od maja do września. Warto wspomnieć, że nie jest to pierwsza świątynia w tej miejscowości, gdyż informacja o starszej cerkwi pochodzi z 1448 roku. Obiekt jest drewniany, orientowany, trójdzielny, konstrukcji zrębowej z ostatkami. Częściowo szalowany gontem. Posadowiony na kamiennej podmurówce. W przedłużeniu prezbiterium (wiwtara) od wschodu znajduje się zakrystia, wzniesiona po 1836 roku. Nawa główna szersza, od zachodu węższy babiniec (narteks). Nawa we wnętrzu otwarta w kierunku babińca arkadą. W prezbiterium i babińcu sklepienia kolebkowe. Nad nawą główną, na ośmiobocznym tamburze strop belkowy. Chór muzyczny wsparty w babińcu na dwóch, drewnianych, profilowanych słupach z parapetem wybrzuszonym na osi.

    Na ścianach nawy zachowane polichromie figuralne, z których jedna przedstawia księżną Olgę a druga św. Włodzimierza Wielkiego. Ta ostatnia niestety uszkodzona, gdyż wraz ze stara belką usunięto część postaci, której nie zrekonstruowano. Zewnątrz cerkiew obiega wydatny daszek okapowy (soboty) wsparty na belkach zrębu (rysiach), pobity gontem. Od zachodu do babińca prostokątny portal z rzezanymi gwiazdami i napisem, niestety częściowo przysłonięty nowymi drzwiami, nie bardzo pasującymi do cerkwi.

    Stare drzwi drewniane z okuciami, do zakrystii z 1 połowy dziewiętnastego wieku, zaś do babińca, wykonane około połowy osiemnastego wieku ze starym, drewnianym zamkiem, zamykanym ciekawym kutym kluczem, o nietypowym kształcie. Dachy dwuspadowe, kryte gontem, nad nawą główną cebulasta, oktogonalna kopuła, pobita gontem, zwieńczona ośmioboczną, pełną (pozorną) latarnią.

    Ikonostas i wyposażenie wnętrza niestety nie zachowało się. Fragmenty ikonostasu znajdują się zbiorach Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, obrazy zaś i ikony w różnych okolicznych kościołach. Zachowały się jedynie dwa, posynodalne ołtarze boczne, z dziewiętnastowiecznymi ikonami. W lewym scena Zwiastowania zaś w prawym Zmartwychwstania. Ikony te odkryto przypadkowo, podczas próby „uporządkowania" dwudziestowiecznych ikon Bogurodzicy i Chrystusa gdyż umieszczone były „niekanonicznie" tj. Maryja po prawej a Jezus po lewej  tronie dawnego ikonostasu, odkryto, że są one przykręcone na starych, dziewiętnastowiecznych ikonach. We wnętrzu znajduje się również obraz przedstawiający Trójcę Świętą, pochodzący z 1877 roku, fundowany przez Eliasza Galanka.

Przed świątynią, w osi cerkwi znajduje się drewniana dzwonnica słupowo-zrębowa, postawiona w 1887 roku, przez cieślę Seńka Kiktę. Remontowana w 1960 roku. Szalowana deskami w pionie. Na rzucie kwadratu o dwóch kondygnacjach: dolna- konstrukcji słupowej z przejściem na przestrzał, górna zrębowej, oddzielona daszkiem okapowym, z prostokątnymi okienkami, Dołem dzwonnicy biegnie fartuch. Wewnątrz portal z rzezanymi rozetami, datą budowy i nazwiskiem cieśli. Pokryta dachem namiotowym o falistych połaciach pobity gontem, zwieńczony czworoboczną pełną (pozorną) latarnią.
    
     Po remoncie w 1967 roku planowano uczynienie z niej filii MBL w Sanoku. W Boże Narodzenie jednakże wdarli się do cerkwi siłą miejscowi mieszkańcy a w 1968 roku władze uznały status quo i aż od 1995 roku odbywały się tu nabożeństwa rzymskokatolickie. Wtedy to bowiem powstał we wsi nowy, murowany kościół i cerkiew nie była już potrzebna. Ostatnimi opiekunami cerkwi byli Słoneccy z Jurowiec. Obok cerkwi znajduje się stary, przycerkiewny cmentarzyk

    Od października 2008 roku właścicielem i opiekunem cerkwi jest Fundacja Metropolity Andrzeja Szeptyckiego.

Robert Bańkosz - o cerkwi w Czerteżu

 

Bohdan Ihor Antonycz (ukr. Богдан-Ігор Антонич; ur. 5 października 1909, zm. 6 lipca 1937), urodzony w Nowicy koło Gorlic, poeta, uważany przez niektórych krytyków literackich za twórcę nowoczesnej liryki ukraińskiej.

Prawdziwe nazwisko jego ojca to Wasyl Kot. Ojciec Ihora był greckokatolickim proboszczem Nowicy. Rodzina zmieniła nazwisko przed narodzinami Ihora z Kot na Antonycz.

 Dziadkowie B.I. Antonycza są pochowania przy cerkwi greckokatolickiej w Czerteżu.

Ihor uczył się w gimnazjum w Sanoku, studiował polonistykę i slawistykę na Uniwersytecie lwowskim. Debiutował w 1931 roku, jeszcze jako student, tomikiem "Przywitanie życia".


Za życia autora ukazały sie 3 jego zbiorki: Prywitannia żyttia (Привітання життя, 1931), Try persteni (Три перстені, 1934) i Knyha lewa (Книга Лева, 1936). Pośmiertnie, w 1938 roku ukazaly sie jeszcze: Zelena jewanhelija (Зелена Євангелія) i Rotaciji (Ротації).

Antonycz wyznawał ideę niepodzielności, harmonijnej jedności człowieka i przyrody, człowieka i kosmosu.

W wieku 28 lat, w wyniku powikłań związanych z zapaleniem płuc, zmarł w jednym z lwowskich szpitali.

Jego wiersze w polskich przekładach pojawiły się jeszcze przed wojną. Pierwszy tomik wydano dopiero w 1981 roku("Księga Lwa" - zawiera wybór wierszy ze wszystkich ukraińskich tomików Antonycza).

Istota żywotności dzieła Antonycza tkwi w tym, że wypracował on własny model niezależnej sztuki słowa jako odrębnej rzeczywistości, a przy tym model odrzucający estetykę walki na pograniczu różnych kultur, pełen poznawczej i kreatywnej pasji w dociekaniu sensu ludzkiej egzystencji.


beskid-niski.pl
pl.wikipedia.org

Ireneusz Kondrów

Wieś Czerteż

Część historyków wiąże również powstanie kilku wsi, które później wchodziły w skład greckokatolickiego Dekanatu Sanockiego z księciem halickim Jerzym II-im, który utwierdził w nich chrześcijaństwo wschodnie.

Książę, który musiał przez jakiś czas się ukrywać, przybył tu wraz ze swoim dworem. Od jego imienia wzięła nazwę wieś Jurowce, sąsiednia wieś Czerteż wzięła nazwę od osadzonych tam przez niego różnego rodzaju fachowców ( czerteżników ), nazywa się Czerteż, w innej leżącej w pobliżu król osadził różnych artystów, muzykantów, którzy mieli grać w kości, od nich miała się wziąć nazwa Kostihrałci , która później przekształciła się w Kostarowce .

Wieś wzmiankowana w 1439 roku, natomiast parafia w 1448 roku. W 1935 roku wieś zamieszkiwało 500 grekokatolików na 530 mieszkańców wsi.

Działała dwuklasowa i dwujęzyczna szkoła, czytelnia im. M. Kaczkowskiego i spółdzielnia „Zhoda”.

Do parafii należał też przysiółek Zabłotce z 216 grekokatolikami.